Postać Świętego Mikołaja do polskiej kultury przebiła się tak naprawdę niedawno, bo kilkanaście lat temu. Wcześniej rolę dobrego i siwego staruszka z prezentami dla najmłodszych odgrywał, ze względów polityczno-społecznych, Dziadek Mróz. Rosyjski odpowiednik, podobnie jak ten współczesny, zachodnioeuropejski święty, źródło swojego istnienia odnajduje w legendach i miejscowym folklorze oraz otoczony jest niemałym kultem wśród najmłodszych. W kręgu tradycji bizantyjskiej zaś odpowiednikiem właściciela czerwononosego renifera o imieniu Rudolf jest Święty Bazyli, który obdarowuje prezentami dzieci nie 6 grudnia, lecz 1 stycznia.

Legenda współczesności przeczy. Za pierwowzór XX- i XXI-wiecznego Świętego uznać należy Świętego Mikołaj Cudotwórcę z Miry, który na świat przyszedł w Paterze - starożytnym mieście portowym na terenach dzisiejszej Turcji - około roku 270. Według wielu podań, Mikołaj pochodził z bardzo bogatej rodziny, a po śmierci rodziców odziedziczył duży majątek. Jako duchowny wyróżniał się miłosierdziem i szczodrością, dzięki czemu ludność zamieszkująca Mirę i jej okolicę wybrała go na swojego biskupa. Potwierdzeniem przypisywanych mu cech charakteru jest jedna z historii, która głosi, iż pewnego dnia Święty wracał do swojego domu i przechodząc uliczką usłyszał, jak ktoś odmawia modlitwę, głośno przy tym płacząc. Głosy dochodziły z małej i rozlatującej się chatki. Biskup podszedł bliżej i przez otwarte okno ujrzał w izbie trzy piękne, lecz biednie ubrane panny, które ze swoją matką klęczały i zanosiły prośby do Boga, by ten pomógł niewiastom nieposiadającym posagu wyjść szczęśliwie za mąż. Mikołaj zmartwiony całą sytuacją wrócił do domu i napełnił trzy skórzane sakiewki złotymi monetami, po czym powrócił pod okno pobożnych kobiet. Przez nikogo nie zauważony, wrzucił do izby woreczki z pieniędzmi przeznaczonymi na posag. Z oddali obserwował jak dziewczęta radowały się i wraz z matką dziękowały za łaskę Bogu, której im udzielił. Od tego czasu ksiądz sekretnie przynosił różne dary biednym ludziom i cieszył się ich szczęściem.

Wiele stuleci później, w okresie podboju Nowego Kontynentu, w Holandii uznano Świętego Mikołaja za patrona dzieci. Kiedy Holendrzy kolonizowali Amerykę zabrali ze sobą opowieść o swoim dobrotliwym świętym. Jak doskonale wiemy z historii, tereny holenderskie, czyli dzisiejsze okolice Nowego Jorku (zwanego w tamtych czasach Nowym Amsterdamem), stały się w czasie późniejszym własnością Anglików. Ci, oprócz ziemi, przejęli też od poprzedników legendę o dobrym biskupie. Wkrótce jego święto stało się świętem dzieci w wielu krajach na całym świecie.

Mikołaj to jeden z najpopularniejszych świętych i jedna z nielicznych postaci zaakceptowanych zarówno przez kościół prawosławny i katolicki, przez co uznany został za patrona pojednania Wschodu z Zachodem. Za swojego patrona obrali go także reprezentanci wielu profesji, m.in. marynarze, rybacy, aptekarze, flisacy, notariusze, uczeni, piekarze, a także złodzieje lichwiarze. Opiekuje się on również więźniami, adwokatami, pannami na wydaniu oraz uczniami.

Tak naprawdę nie wiadomo jak wyglądał ten prawdziwy święty. Był biskupem, co łączy się z przedstawianiem go w dość schematyczny sposób: w długiej szacie, z laską-pastorałem i w wysokiej czapie, zwanej mitrą. Jak na wędrownego krzewiciela wiary przystało, dźwigał on ze sobą wypchany worek z dobytkiem, którym chętnie dzielił się z innymi potrzebującymi. Dzisiejszy wizerunek Świętego Mikołaja różni się nieco od tego, co wnioskować możemy z historii i tradycji religijnej. Czerwony płaszcz i czapka zakończona białym pomponem, długa siwa broda oraz czarne wysokie buty, jako charakterystyczne elementy Mikołaja, pierwszy raz zaczęły pojawiać się w latach 20. XX wieku na terenie Stanów Zjednoczonych. Utrwaleniu tego wyobrażenia świętego pomogła reklama popularnego napoju firmy Coca-Cola, która w 1930 roku wypuściła bożonarodzeniowy spot telewizyjny promujący produkt, w którym pojawił się właśnie taki wizerunek Mikołaja.

Wedle różnych historii i przekazywanym obecnie dzieciom bajek, Święty Mikołaj, oprócz robienia prezentów najmłodszych w dniu swojego grudniowego święta, nawiedza nasze domostwa w okresie Bożego Narodzenia, kiedy to rozwozi wszelakie podarunki na swoich saniach, które napędzane są magiczną mocą reniferów. Według różnych legend zamieszkuje on wraz z grupą elfów (które pomagają mu przez cały rok przygotować się do jakże ważnego zadania obradowania wszystkich ludzi na świecie) Laponię lub okolice bieguna północnego. A jeśli chcielibyście skontaktować się ze Świętym, możecie napisać tradycyjny list na adres:

Santa Claus, Arctic Circle,<BR> 96930 Rovaniemi, Finlandia

lub, idąc z nurtem nowoczesności, odwiedzić jego stronę internetową: www.santaclauslive.com. Może uda się Wam go przekonać, by zamiast skarpet lub swetra z bałwankiem przyniósł jednak coś bardziej wartościowego?